Species Name Here

Celyn

Holly. Tinne. Ilex aquifolium.

 

‘Fy mwyn gyfeillion dewch yn llu,

Mae’n bryd i mi ganmol y glasbren;

Pren canmolus, gweddus gwiw

A’i henw yw ‘y gelynen’.

 

Roedd y gelynnen yn fwy cyffredin o fewn y dirwedd nag yn awr ac roedd sawl defnydd iddo oherwydd ei liw gwyn, closni’r graen a chaledi’r pren. Mae yna hen gred fod ganddi rym hudol dros geffylau ac arferir gwneud chwipiau gyrru ohoni.

Yn nyfnder misoedd tywyll y gaeaf mae’r gelynnen yn cynhyrchu aeron coch llachar, bywiog sy’n cyferbynnu efo’r dail gwyrdd tywyll, gan godi’r ysbryd a darparu bwyd ar gyfer y fwyalchen, y socan eira, y coch dan adain a’r fronfraith. Mae’r gwasarn yn rhoi cysgod i ddraenogod, nadroedd defaid a llyffantod. Yn y gwanwyn mae ‘r adar yn nythu ynddo ac mae’r blodau bach gwyn yn darparu bwyd i’r gwenyn ac i lindys y Glesyn Celyn.

Mae’n debyg, os dewch chi a chelyn i mewn i’r tŷ yn y gaeaf bydd yn rhoi lloches i’r tylwyth teg. Mae’n codi’r ysbryd a’n ein hatgoffa o ddycnwch bywyd, ac os cadwch eirinen neu ddeilen yn eich poced mae’n debyg i’ch gwneud yn fwy deniadol! Os dewch i’r Coetir Anian cewch glywed y chwedl am Taliesin yn defnyddio brigyn o gelyn wedi’i losgi er mwyn swyno ceffylau’r brenin mewn cystadleuaeth i ennill rhyddid y Tywysog Elffin.

English