BWLCH COROG

Prynnwyd Bwlch Corog, Cefn Coch gynt, ar gyfer Coetir Anian ym Mai 2017. Mae Sefydliad Tir Gwyllt Cymru yn dal prydles ar y tir am 125 mlynedd gan Goed Cadw, sydd wedi prynu’r rhydd-daliad ar y tir.

Safle 0 350 erw (140 hectar) o rosdir yw hi â’i mwyafrif wedi gorchuddio â gwellt y gweunydd (Molinia caerulea). Rhwng dau nant yng nghornel ogleddol y safle ceir rardal cymharol fach o goetir hynafol.

Y bwriad yw i goetir cytrefi yn naturiol ym Mwlch Corog. Bydd hyn yn cael ei gynorthwyo drwy blannu tua wyth mil o goed cynefinol mewn ardaloedd bach o amgylch y safle. Mae’r ardaloedd bach yma o goed yn creu ffynhonnell o hadau, nad ydynt yn bresennol ar hyn o bryd ar y tir uchel. Mae’n debygol y bydd y coetir presennol yn ehangu yn naturiol i mewn i’r rhedyn i fyny’r bryn. Bydd hefyd coed ar wasgar ar hyd y rhosdir. Yn ogystal, gwnaed gwaith cychwynnol o flocio’r 12km o waith draeniosydd ar hyd a lled y safle. Bydd ardaloedd mawr o wellt y gweunydd yn dychwelyd i orgors a rhosdir grug, yn gymysg â’r coetir cynefinol.

Ni borwyd y safle am tua chwe mlynedd cyn iddo gael ei brynu. Rhwng Ebrill a Mehefin 2018 cyflwynwyd cyflwynwyd ceffylau gwyllt i’r safle. Bellach mae gre o 9 – 1 march, 3 caseg, 2 ffilog, 2 ebol ac ebolfarch – yn crwydro’r tir. Yn ystod misoedd yr haf, ychwanegir gwartheg yr ucheldir i gynorthwyo gyda’r pori. Fel rhan o’r cynllun hir-dymor, mae cyflwyno llysysyddion mawr eraill yn bosibilrwydd, os ydy’r arolygion yn dangos eu bod yn addas.

Bydd adfer cynefinoedd yn creu yr amgylchiadau cywir ar gyfer dod â rhai o’r rhywogaethau o anifeiliaid sydd wedi eu colli yn ôl. Gallai hyn ddigwydd yn naturiol, er enghraifft, rydym yn disgwyl y bydd adar yn cael eu denu at yr ardal wrth i’r cynefinoedd cael eu hadfer. Byddwn hefyd yn ysteyried ail-gyflwyno rhywogaethau, yn dilyn ymchwil trylwyr. Gallai rhain gynnwys llygod pengron y dŵr (Arvicola terrestris), gwiwerod coch (Sciurus vulgaris), ysgyfarnogiaid y mynydd (Lepus timidus), baeddod gwyllt (Sus scrofa), afancod (Castor fiber), â chathod gwyllt (Felis silvestris) er enghraifft, yn ogystal â mamaliaid bach eraill. Mae’r boblogaeth fach o’r bele oedd ar ôl yng Nghymru wedi derbyn hwb trwy’r ychwanegiad o bumdeg-un anifail o’r Alban dros y dair mlynedd ddiwethaf, yn agos at safle Coetir Anian.

Gwnaed arolygon cychwynnol i weld pa adar, mamaliaid, planhigion ac infertebratau sy’n bresennol. Bydd rhain yn rhoi man cychwyn er mwyn tynnu cymariaethau ar hyd y blynyddoedd. Rydym wedi gwella’r llwybrau, a chreu rhai llwybrau newydd ar draws y rhosdir, er mwyn hwyluso mynediad ar droed ac wrth farchogaeth.

Bwlch Corog a phrosiect ‘Living Wales
Mae ein safle ym Mwlch Corog wedi ei gynnwys ym mhrosiect ‘Living Wales’ sy’n anelu i “greu darlun o gyflwr a dynameg tirwedd Cymru, yn y presennol, yn hanesyddol ac i’r dyfodol (dros y tymor hir) trwy integreiddio data arsylwi daear, mesuriadau daear cefnogol a modelau proses.”
Gan ddefnyddio lluniau manwl y ffotograffydd Mike Kay o Fwlch Corog, mae myfyrywr o Brifysgol Aberystwyth wedi lleoli nifer o’n cynefinoedd er ei ‘Earth Track geo-portal.’

English