Ym mis Ebrill 2018, bron i flwyddyn ar ôl i ni gaffael Bwlch Corog, croesawyd tri cheffyl Konik hardd i’r coetir. Ymunodd dwy gaseg arall a march â’r cesig hyn ddeufis yn ddiweddarach.
Prosiect i adfer cynefinoedd a rhywogaethau yw Coetir Anian: cyflawnir y ddwy ystyriaeth hyn trwy adfer llysysyddion mawr i’r dirwedd, gan eu bod yn chwarae rhan mor bwysig yn y dirwedd, yn sbarduno datblygiad cynefinoedd trwy bori a gweithgareddau eraill. Mae pori a brigbori yn cynhyrchu brithwaith o borfeydd coediog, glaswelltir, rhostir a chors, gyda mwy o amrywiaeth o blanhigion a mwy o flodau. Heb bori, mae’r dirwedd yn cael ei dominyddu gan haenau cedenog o laswellt marw sy’n atal planhigion eraill rhag tyfu. Dangoswyd hyn yn glir yn ystod y saith mlynedd heb bori ym Mwlch Corog.
Rydym am gyflwyno anifeiliaid gwyllt lle bo hynny’n bosibl, ond gyda tharpan ac aurochiaid wedi diflannu yn eu ffurf gwyllt, mae’n rhaid i ni ystyried eu perthnasau domestig. Disgynyddion o’r tarpan (Equus ferus ferus), y ceffyl gwyllt cyntefig a boblogodd Ewrop, Asia a Gogledd America yw ceffylau domestig (Equus ferus caballus.) Felly mae’r bridiau domestig yr un rhywogaeth ond yn is-rywogaeth wahanol i’r tarpan. Mae’r ceffyl Przewalski (Equus przewalskii) yn rhywogaeth wahanol sy’n frodorol i’r paith Asiaidd.

Ceir cryn dipyn o amrywiad rhwng gwahanol fridiau domestig, a phrif nod y prosiect oedd dewis y brîd gyda’r nodweddion sy’n cyfateb agosaf i’r ceffyl gwyllt. Cyflawnir y rôl hon gan y Konik, gyda’i liwiad ‘blue dun’, streipen dorsal ddu, cefnau coesau streipiog, a phriodolweddau strwythurol sy’n nodweddiadol o’r tarpan.

Ynghyd â’r nodweddion hyn, mae’r Konik yn hynod gryf a gall ffynnu ar lystyfiant gwydn, sy’n eu gwneud yn addas iawn i fyw fel greoedd gwyllt ac maent yn cydweddu’n dda â’r amodau. Maent yn pori gwellt y gweunydd (Molinia caerulea), sy’n gorchuddio’r rhan fwyaf o’r safle. Mae’r Konik yn effeithlon iawn wrth storio cronfeydd braster mewn cyfnodau pan fydd digonedd o fwyd i’w galluogi i ffynu trwy’r gaeaf, nid oes angen tocio carnau arnynt, ac maent yn adnabyddus am iechyd da a hirhoedledd.

Ystyriasom Exmoor o ddifrif, er nad yw eu tarddiad yn hysbys ac a allant fod yn ddisgynnydd uniongyrchol o darpan esblygodd ym Mhrydain. Fodd bynnag, mae nifer o gymhlethdodau a chostau yn gysylltiedig â chaffael a chadw Exmoors. Ystyriasom hefyd ceffylau Mynydd Cymreig, yn enwedig y Carneddau: mae’r brîd hwn yn gymysgedd o fridiau dof iawn, felly yn llai addas ar sail agosrwydd at y ceffyl gwyllt gwreiddiol, er bod ganddo gysylltiad sefydledig ag ucheldiroedd Cymru.

Cynigiwyd y ceffylau yn rhad ac am ddim, o reoedd yng Ngheredigion a Sussex. Yr enw ‘Konik’ yw’r gair Pwyleg am ‘ceffyl bach’. Cafodd y brîd ei greu cyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg gan ffermwyr o amgylch Coedwig Białowieża yng Ngwlad Pwyl a ddaliodd a dofi tarpan o’r goedwig, yna yn ôl pob tebyg eu croes-fridio gyda brîd domestig lleol. Dynodwyd Konik yn frid yn gynnar yn yr ugeinfed ganrif a byth ers hynny, mae wedi cael ei werthfawrogi oherwydd ei agosrwydd at y tarpan.

O ran lles, nid yw ein ceffylau yn cael eu hesgeuluso mewn unrhyw ffordd er gwaethaf eu ffordd fferal o fyw. Mae gennym drefn hwsmonaeth ddiwyd gyda monitro rheolaidd i sicrhau bod y ceffylau mewn cyflwr da ac yn dangos ymddygiad iach. Rydym wedi ein cofrestru gyda gwasanaeth milfeddygol sydd ar gael ar gyfer gwiriadau iechyd ac argyfyngau. Rydym yn cymryd ein hymrwymiadau i’w lles o ddifrif.
Mae’r gre wedi cynhyrchu tair ebol hyd yn hyn. Twf cymedrol yn y boblogaeth yw hwn, felly nid ydynt yn debygol o gyrraedd yr uchafswm ar gyfer y safle am nifer o flynyddoedd. Maent yn frid addfwyn, digynnwrf sy’n cynnig golygfa groesawgar i ymwelwyr y coetir.

Un o’n prif amcanion yw cynyddu gorchudd coed. Er eu bod yn brigbori coed ifanc, mae’r ceffylau hefyd yn creu amodau ar gyfer aildyfiant coed trwy darfu ar lystyfiant a datguddio’r pridd. Heb ffensys mewnol i bob pwrpas, mae ganddynt fynediad di-dor i 350 erw ym Mwlch Corog, felly mae’n ddiddorol arsylwi ar y cydadwaith rhwng gorchudd coed a phori. Yn benodol, mae ein strategaeth plannu coed yn ystyried presenoldeb llysysyddion. Gweler yr erthygl Plannu Coed – Dull dim Ffensys

I gael mwy o fanylion am nodweddion a hanes y ceffyl Konik gweler ‘Polish Konik Horse – Characteristics and historical background of native descendants of tarpan.’

 

English