Species Name Here

Criafolen

Rowan. Sorbus

Yn wydn ac yn osgeiddig, mae criafol yn caru uchelfannau ac yn goddef priddoedd asidig. Fel bedw, mae criafol yn rhywogaeth arloesol sy’n darparu cysgod i goed eraill, a fydd, yn y pen draw, yn corrachi’r griafol sydd ddim ond yn cyrraedd uchder o 10-15m. Adnabyddir criafol hefyd fel ‘mountain ash’, er nad yw o deulu’r onnen ond y rhosyn, ynghyd â’r ddraenen wen, ceirios ac afal. Mae ei aeron coch toreithiog yn ffynhonnell fwyd amhrisiadwy i adar fel mwyalchen, brych y coed, tingoch, coch yr adain, bronfraith, sogiar a chynffon sidan. Y tu mewn i stumog yr aderyn mae’r hadau’n cael eu tynnu o’u gorchudd amddiffynnol sy’n galluogi egino wrth i’r aderyn ddosbarthu’r hadau yn anfwriadol. Ym mis Mai, mae blodau gwyn hufennog y griafolen yn wledd i wenyn, gloÿnnod byw a gwenyn meirch. Mae ceirw’n mwynhau cen, rhisgl a deiliach y griafol ac mae’r dail yn fwyd i lindys gwyfynod.

Pan fyddant wedi’u coginio, mae aeron criafol yn faethlon iawn i fodau dynol ac yn cael eu gwneud yn jelïau a jamiau, yn cael eu defnyddio mewn pasteiod, wedi’u cymysgu ag afal i wneud gwin ac yma yng Nghymru yn cael eu bragu i mewn i gwrw. Yn draddodiadol, defnyddiwyd criafol i wneud gwerthyd ac olwynion nyddu yn ogystal â ffyn cerdded a dolenni offer. Defnyddiwyd y rhisgl a’r aeron i wneud llifyn du ac roedd y rhisgl ar un adeg yn cael ei ddefnyddio yn y broses trin lledr.

Mae yna gred werin bod bwyta aeron criafol yn ychwanegu blwyddyn at fywyd person.

Statws yng Nghoetir Anian: Presennol

English