Fel rhan o’n rhaglen addysg gydag ysgolion cynradd, rydym yn cynnig prosiect celf natur 3 diwrnod i ysgolion ar gyfer disgyblion rhwng saith ac un ar ddeg oed. Y gwanwyn a’r haf hwn, buom yn gweithio gydag ysgolion Carno, Glantwymyn a Llanbrynmair. Cynhaliwyd y prosiect mewn cydweithrediad â’r artist lleol Elin Crowley.
Nod y rhaglen hon yw meithrin diddordeb, gwybodaeth a chariad at natur, tra bod pob gweithgaredd yn cefnogi Meysydd Dysgu a Phrofiad Cwricwlwm Cymru. Wrth gynllunio’r sesiynau, roedd staff yr ysgolion yn awyddus iawn i lesiant disgyblion fod yn brif ffocws.
Mae dyddiau’r rhaglen wedi’u rhannu rhwng treulio amser ym myd natur ar safle Coetir Anian, Bwlch Corog, a chreu gweithiau celf wedi’u hysbrydoli gan natur yn ôl yn yr ysgolion. Ar eu hymweliadau â Bwlch Corog, mae amser y disgyblion yn canolbwyntio ar y goedwig law Geltaidd, lle maen nhw’n dysgu am yr amodau arbennig sydd eu hangen ar blanhigion a chen i ffynnu, gwahanol haenau’r goedwig law, a rhai o’r adar, anifeiliaid a phryfed sy’n byw yn y cynefin prydferth hwn.
Mae dysgu’n cynnwys gweithgareddau i archwilio ac arsylwi’r lliwiau, y ffurfiau a’r gweadau y gellir eu canfod yn y goedwig law, fel gwneud siarcol ar y tân gwersyll i’w ddefnyddio i fraslunio ffurf coed, brasluniau pen ac inc o ddail, gemau i annog sgiliau adnabod dail, ac argraffu gan ddefnyddio planhigion a phapur cyanoteip.
Anogir y disgyblion i helpu i lunio’r gweithgareddau wrth i’r rhaglen fynd rhagddi, ac i benderfynu ar brosiect celf i’w gwblhau gyda’i gilydd, yn seiliedig ar eu profiad o’r goedwig law.
“Siaradon ni â’r disgyblion ar ddiwedd y dydd a gofyn am eu barn ar yr hyn yr hoffen nhw ei wneud ar gyfer eu prosiect celf. Sonion nhw i gyd eu bod nhw wedi mwynhau gwneud y collages coedwig law Geltaidd a’r nythod/cartrefi ar gyfer adar ac anifeiliaid yn fawr iawn. Wrth i ni drafod hyn gyda nhw, daeth yn amlwg bod y disgyblion yn awyddus i greu eu ‘nhyth coedwig law Geltaidd’ eu hunain yn ôl yn yr ysgol. Gallem weld y byddai hyn yn gweithio’n dda gyda’r ysgol wedi gofyn i ni ganolbwyntio ar lesiant, gan y gallai’r ‘nyth’ fod yn lle diogel, yn lloches ac yn lle i gael seibiant pe bai angen lle/amser ar ddisgybl iddo’i hun. Roedd gan Elin rai polion tipi eisoes a roddodd yn garedig i’r prosiect celf gydag Ysgol Carno, a phrynwyd darn mawr o galico i greu 4 panel deunydd a fyddai’n cael eu gwnïo at ei gilydd a’u gorchuddio dros y polion i greu lloches.”
Creodd disgyblion Ysgol Carno tipi, wedi’i addurno gan ddefnyddio gwahanol ddulliau a deunyddiau naturiol yr oeddent wedi’u casglu o Fwlch Corog. Creon nhw fonoprintiau o adar y fforest law Geltaidd, defnyddio siarcol i fraslunio eu dehongliad o goedwig law Geltaidd ar y paneli, defnyddio paent ffabrig, pennau posca a phasteli, ac atodi printiau o ddail, glaswellt a rhedyn gyda nodwydd ac edau.
“Roedd y disgyblion mor falch o’r hyn roedden nhw wedi’i greu. Bydd yr ysgol yn rhoi’r tipi yn yr awyr agored mewn tywydd sych, ac yn ystod y gaeaf bydd yn byw yn y gofod yng nghanol yr ysgol y mae pob ystafell ddosbarth yn agor iddo fel y gall pob disgybl ei gyrchu.”
Yn ysgolion Glantwymyn a Llanbrynmair, crëwyd canopïau mawr (wedi’u hysbrydoli gan haen canopi coedwigoedd glaw) a gwnaed 4 clustog mawr i greu ‘nyth’ o dan y canopi.
Addurnwyd y canopïau â dyluniadau mandala o ddail a blodau gan ddefnyddio stampiau a wnaed gan y disgyblion, ac fe’u haddurnwyd â stribedi hir o ddeunydd gwyrdd, a oedd eu hunain wedi’u haddurno â dail a blodau a luniwyd gan y disgyblion, gan efelychu’r iorwg a’r gwyddfid sy’n tyfu i fyny’r coed yn ein coedwig law Geltaidd. 
“Roedd yn hynod werth chweil gweithio gyda’r disgyblion a’r staff ar y prosiectau hyn. Gweithiodd y disgyblion mor dda gyda’i gilydd, ac roedd yna lawer o drafodaeth, hwyl a rhannu bob amser wrth iddynt weithio ar y gwahanol weithgareddau. Roedd pawb yn fywiog ac yn ymgysylltiedig, nid oedd un disgybl ar draws y 3 ysgol nad oedd yn ymgysylltu â’r prosiect hwn. Mwynheais wrando ar y straeon y byddai’r disgyblion yn eu hadrodd wrthyf am goed arbennig a natur yn eu hardal – roeddent yn amlwg wedi bod yn siarad â’u rhieni am y prosiect, ac yna dywedodd eu rhieni a’u neiniau a theidiau wrth y disgyblion am goed arbennig a natur yn eu cymuned leol.”
Derbyniwyd adborth cadarnhaol gan staff yr ysgolion am yr effeithiau yr oedd ymwneud â’r prosiect a threulio cymaint o amser y tu allan wedi’u cael ar y disgyblion, ac yn ddiweddarach fe wnaethant adrodd i ni fod y disgyblion yn awyddus iawn i ddefnyddio’r ‘nythod’ yr oeddent wedi’u creu gyda’i gilydd.
Mae’n amlwg bod cymdeithas yn llai cysylltiedig â natur nag yn y gorffennol, ac mae astudiaethau bellach yn mesur maint y newid hwn. Mae data a gasglwyd gan gyfranogwyr ein rhaglenni a’n digwyddiadau wedi dangos, hyd yn oed yn ein hardal wledig iawn, fod llawer o bobl yn treulio ychydig iawn o amser mewn natur, neu’n cael anhawster i gyrraedd lleoedd gwyllt. Mae ein rhaglenni ieuenctid wedi’u cynllunio’n ofalus, gyda’r nod o hwyluso a chynyddu cysylltiad pobl ifanc â natur – am y manteision y mae hyn yn eu dwyn iddynt o ran lles a datblygiad, ac am y manteision i natur a chymdeithas sy’n dod gyda mwy o bobl ifanc yn gwybod, yn deall ac yn gofalu am fyd natur.
Diolch yn fawr iawn i Elin Crowley am lywio’r prosiect celf natur mor feddylgar a rhoi profiadau mor greadigol i’r plant, ac i’r ysgolion am estyn croeso mor gynnes i ni.
Ariennir y prosiect yma gan y Rhaglen Rhwydweithiau Natur. Mae’n cael ei ddarparu gan y Gronfa Treftadaeth, ar ran Llywodraeth Cymru.