Osprey

Gwalch y Pysgod

Ger Machynlleth fe adeiladwyd nyth gweilch y pysgod ar ôl iddynt cael eu gweld sawl gwaith yn yr ardal. Dechreuwyd cenhedlu bob blwyddyn ers 2001, ffaith a dogfennwyd gan Prosiect Gweilch Dyfi. Golygfa brin ym Mhrydain yw gwalch y pysgod. Gostyngwyd niferoedd yr adar hyn gan erledigaeth yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, pan roddodd gasglwyr wyau a chroen bris uchel arnynt.

Mae’r gweilch yn arfbais Abertawe a Gorllewin Morgannwg yn dystiolaeth i’r hanes hir a rennir rhwng Cymru a’r aderyn hwn. Yn y Mabinogi, mae Eryr Gwernabwy yn helpu Culhwch ar ei ymchwil gan ei arwain i ymweld ag Eog Llyn Llw. Er ei fod yn amhenodol pa fath o eryr yw’r aderyn mytholegol hwn, mae ei berthynas a’r eog yn awgrymu mai gwalch y pysgod a sonnir amdano, gan fod 99% o’i fwyd yn bysgod. Mae gweich y pysgod wedi eu haddasu’n ragorol at eu ffordd bysgysol o fyw: mae pigau byr a phigog ar badiau’u traed yn gwneud eu traed yn arfau angheuol a ffroenau cauadwy a phlu dwys ac oeliog yn gadael iddynt plymio dan y dŵr.

Gwahanieithir gweilch y pysgod gan eu bronnau a thorrau purwyn. Wrth hedfan, y maent yn tynnu sylw gan fod eu hadenydd yn debyg i ddwylo dynol. Daeth gweilch y pysgod yn ôl i Gymru heb ymyriad dynol, a bydd adfer eu cynefin gwyllt yn hyrwyddo dychweliad mwy o weilch y pysgod i’n wybrennau.

English