Enw'r rhywogaeth yma

Moch Daear

Mae moch daear yn y sefyllfa ryfedd o fod yn un o’n rhywogaethau brodorol mwyaf poblogaidd, ac eto yn un o’r rhywogaethau sy’n cael eu herlid fwyaf. Mae eu gwynebau stripiog du a gwyn adnabyddus wedi cydi yng nghalonnau nifer o awduron a darlunwyr ac mae moch daear wedi bod yn snwffian drwy lên prydain ers blynyddoedd. Pwy all anghofio’r cymeriadau o lyfrau fel The Wind in the Willows, The Tales of Beatrix Potter and Fantastic Mr Fox. Mae moch daear yn aml yn cael eu portreadu fel anifeiliaid di-serch, ond mewn gwirionedd maent yn anifeiliaid swil sy’n weithgar gyda’r nos. Maent yn anifeiliaid cymdeithasol ac yn byw mewn grwpiau teuluol mawr dan ddaear mewn setiau. Maent yn cadw eu tyllau yn daclus gyda’r tai bach wrth law, ond ar wahân i’w cartrefi. Yn fwy destlus na’r plentyn yn eu harddegau arferol, maent hyn yn oed yn awyru eu dillad gwely. Maent yn mynd a’r gwellt o’u gwlau at fynediad y twll cyn ei ddychwelyd at y siambr wely. Mae moch daear yn dod allan o’u setiau cyn nos ac yn mwynhau chwarae, ymdwtio ac ymladd cyn ymadael i’r nos i hela a chwilota am fwyd. Mae rhwnch pedwar a saith mochyn daear mewn set, a phob blwyddyn bydd rhai o’r ifanc yn aros tra fydd eraill yn ymadael i chwilio am diriogaeth eu hunain. Mae moch daear yn rhoi genedigaeth i fyny at bump o genau rhwng canol Ionawr a chanol Mawrth. Bydd y cenau yn aros dan ddaear am ddau fis cyn dod allan yn y gwanwyn. Ym Mhraydain, ble mae’r gaeaf yn gymharol gynnes, mae’n bosib na fydd moch daear yn cael yr hirgwsg gaeafol y bydd moch daear mewn ardaloedd oerach yn eu cael. Er hyn, mae eu gweithgarwch yn disgyn, ac maent yn fwy gweithgar mewn gaeaf cynnes.

Moch daear yw ysglyfaethwyr tir mwyaf Prydain, a gallant fwyta cannoedd o bryfed genwair, wyau a mamaliaid bach, ynghyd a gwreiddiau a bylbiau. Mae ganddynt gyrff trwchus, â choesau byr â thraed mawr fflat gyda pump crafanc hir er mwyn tyllu. Gallant fyw hyd at bedwar ar ddêg o flynyddoedd, ond yn fwy arferol tua chwech blynedd. Drwy eu bywydau maent y gwneud llawer o dyllu ac mae crafancau hen foch daear yn aml wedi gwisgo i ddim. Mae ganddynt drwynau hir sy’n berffaith i dyrio â thyllu. Fel yn y term mochyn daear yn gymraeg, mae’r saesneg hefyd yn cymharu’r anifail a moch yn eu henwau gwyrywol a benywol am yr anifeiliaid sef: ‘boar’ a ‘sow’. Er hyn, does dim cysylltiad rhwng moch a moch daear. Mae moch daear o’r teulu mustelidae ynghŷd â dyfrgwn, ffwlbartiaid ac afancau. Eu hoff gynefin yw coetir ac maent yn tyllu eu setiau dan wreiddiau coed, sy’n helpu i gryfhau’r rhwydwaith o dyllau.

Yn hanesyddol, bu’r mochyn darear yn cael ei erlid, heddiw mae wedi ei amddiffyn gan gyfraith, sef ‘The Protection of Badgers Act 1992’. Er hyn mae erledigaeth gyfraith yn parhau ar raddfa fawr yn Lloegr. Gan eu bod yn gludwyr o TB ychaidd, maent wedi cael bai am ledaenu’r afiechyd i dda ac felly maent yn cael eu difa mewn nifer o ardaloedd ym Mhrydain. Mae llawer o sefydliadau gwyddonol a hawliau anifeiliaid megis Yr Ymddiriedolaeth Moch Daear a’r ‘Zoological Society of London’ wedi bod yn feirniadol o hyn. Mae’r llywodraeth wedi cael eu beirniadu am barhau’r difa er fod yr arbrofion yn dangos canlyniadau ansicr. Mae’r gweinidog ffermio wedi dweud fod y wybodaeth yn dangos for difa moch daear yn gweithio. Er hyn mae gwyddonwyr yn dadlau nad oes dadansoddi ystadegol wedi ei wneud sy’n cefnogi hyn. Mae grwpiau bywyd gwyllt a gwyddonwyr yn dweud y byddai brechu mor daear yn fwy cost effeithiol na difa. Er hyn mae mwy o ddifa yn parhau yn Lloegr.

Er yr erlid, mae moch daear yn un o hoff rywogaethau Prydain, ac yn ran hoffus o’n hetifeddiaeth werin a naturiol. Maent yn haeddu eu lle yn ein coetir, yn sicr.

English