GWLYPTIR

Ar un adeg roedd 25% o tir Prydain yn wlyptir. Erbyn 1980 dim ond 5% oedd yn goroesi, a bu cwymp fawr yn y bywyd gwyllt a oedd yn ffynnu yno, e.e. y ganwraidd goesgoch, y giach a llygoden bengron y dŵr.

Dwr yw popeth o fewn gwlyptiroedd – boed yn grai, hallt neu led-hallt – ac mae’r lefelau trwythiad uchel yn cynnal nifer o blanhigion dyfrol. Dyma’r ecosustem fwyaf amrywiol ar y blaned ac mae’n gartref i dros 100,000 o rywogaethau. Mae gwlyptiroedd yn hidlo llawer o ddwr, ac mae tros dreian o garbon y byd yn cael ei storio ganddynt – mwy na’r coediwgoedd glaw yn eu cyfanrwydd!

Yma, yn y Canolbarth, rydym yn gyfarwyyd a chwedl Cantre’r Gwaelod a Maes Gwyddno. Ardal ffrwythlon, werdd cyn i Seithennin feddwi ac esgeuluso eu swydd.

Seithennin, saf di allan
ac edrycha ar ferw’r môr:
Maes Gwyddno a’i orchuddwyd.

Hyd heddiw, os gwrandwch yn astud, cewch glywed clychau’r hen eglwys o dan y môr a’i donnau.

Mae’n hawdd i’w gredu pan welwch olion y Goedwig Danddwr ar draethau Borth o bryd i’w gilydd. Mae’r gweddillion hynafol hyn,(tua 4,500-6,000 oed), yn cynnwys ôl bonion coed derw, bedw, gwern a phinwydd uwchben y tywod.

Mae yna rywbeth hudol ac adferol i ddŵr, a bydd pob afon, gwaun a rhos o fewn y Coetir Anian yn cael y cyfle i adfer eu hunain.

 

English